Lãi kép: thời gian quan trọng hơn cả số tiền bỏ vào

Hai người cùng góp tiền hưu, cùng một mức lãi giả định 8% mỗi năm. Người thứ nhất chỉ bỏ ra 300 triệu, người thứ hai bỏ 750 triệu. Đến khi về hưu, người bỏ ít lại có nhiều tiền hơn hẳn. Nghe vô lý, nhưng đó chính là cách lãi kép vận hành, và nó nói lên một điều đáng suy nghĩ về chuyện tiết kiệm.

Lãi kép khác lãi đơn ở chỗ nào

Lãi đơn chỉ tính trên số tiền gốc ban đầu. Lãi kép thì cộng lãi vào gốc, rồi kỳ sau lại tính lãi trên cả phần lãi đã nhập đó. Tiền đẻ ra tiền, và phần tiền mới lại tiếp tục đẻ. Trong ngắn hạn, khác biệt gần như không đáng kể. Nhưng kéo dài mười, hai mươi, ba mươi năm thì khoảng cách giãn ra theo cấp số nhân.

Một minh họa gọn: gửi 100 triệu ở mức 8% mỗi năm. Sau 10 năm bạn có khoảng 216 triệu. Sau 30 năm, con số nhảy lên hơn một tỷ đồng. Cùng số vốn, cùng lãi suất, chỉ khác thời gian nằm im. Đường tăng trưởng của lãi kép không phải đường thẳng, mà là đường cong ngày một dốc về cuối.

Câu chuyện của Mai và Nam

Đặt hai người cạnh nhau cho dễ hình dung, cùng giả định lãi 8% mỗi năm.

Mai bắt đầu sớm. Từ năm 25 tuổi, mỗi năm cô để dành 30 triệu đồng, làm liên tục trong 10 năm rồi dừng hẳn. Tổng cộng cô bỏ ra 300 triệu, sau đó không góp thêm đồng nào, chỉ để khoản tiền tự sinh sôi cho tới năm 60 tuổi.

Nam khởi động muộn. Anh đợi đến 35 tuổi mới bắt đầu, nhưng bù lại kiên trì góp 30 triệu mỗi năm suốt 25 năm liền, đến tận lúc 60 tuổi. Tổng số tiền Nam bỏ ra là 750 triệu, gấp hai lần rưỡi Mai.

Đến năm 60 tuổi, khoản của Mai đạt gần 3 tỷ đồng, trong khi khoản của Nam chỉ khoảng 2,2 tỷ. Mai bỏ vào ít hơn 450 triệu nhưng về đích nhiều hơn khoảng 780 triệu. Toàn bộ chênh lệch đến từ 10 năm khởi đầu sớm mà Nam đã bỏ lỡ. Mười năm đó cho tiền của Mai thêm ba thập kỷ để nhân lên, và trong lãi kép, những năm đầu tiên luôn là những năm quý nhất.

Vì sao thời gian mạnh đến vậy

Trong công thức lãi kép, số tiền bạn góp nằm ở phần nhân, còn thời gian nằm ở phần mũ. Tăng số tiền góp thì kết quả tăng tương ứng, tuyến tính. Nhưng kéo dài thời gian thì kết quả tăng theo lũy thừa. Đó là lý do một đồng bỏ vào năm 25 tuổi có giá trị hơn hẳn một đồng bỏ vào năm 40 tuổi, dù mệnh giá y hệt nhau.

Hệ quả thực tế khá phũ phàng: nếu chần chừ, không có mức góp nào bù nổi thời gian đã mất một cách trọn vẹn. Nam muốn đuổi kịp Mai thì phải góp nhiều hơn hẳn mỗi năm, chứ không chỉ góp lâu hơn.

Vài điều cần thành thật với chính mình

Con số 8% ở đây chỉ là giả định để minh họa. Lãi suất thực tế thay đổi theo từng kênh và từng thời kỳ: gửi tiết kiệm ngân hàng thường thấp hơn, còn các kênh đầu tư kỳ vọng cao hơn thì đi kèm rủi ro mất vốn. Lãi kép khuếch đại kết quả, nhưng nó khuếch đại cả chiều thắng lẫn chiều thua, nên đừng gán một mức lãi trong mơ rồi yên tâm ngồi đợi.

Một điểm nữa dễ quên là lạm phát. Ba tỷ đồng sau 35 năm không mua được nhiều như ba tỷ hôm nay. Dù vậy, thông điệp cốt lõi vẫn đứng vững: bắt đầu sớm, đều đặn, và để yên cho thời gian làm việc.

Một chi tiết nhỏ nhưng quyết định: đừng rút lãi ra

Lãi kép chỉ phát huy khi phần lãi được giữ lại để tiếp tục sinh lời. Rút lãi ra tiêu mỗi năm thì bạn đã tự tay bẻ gãy phần mũ trong công thức, biến lãi kép thành lãi đơn. Tần suất ghép lãi cũng có ảnh hưởng: cùng một mức lãi danh nghĩa, ghép theo tháng nhích hơn ghép theo năm một chút, dù khác biệt này nhỏ so với sức nặng của thời gian. Với người làm công ăn lương, cách khả thi nhất là tự động hóa: đặt lệnh trích một khoản cố định ngay khi lương về, trước khi kịp tiêu. Đều đặn và vô hình thường thắng những cú dồn tiền lớn nhưng thất thường.

Thử với con số của riêng bạn

Điều đáng làm nhất sau khi đọc xong không phải là gật gù, mà là mở máy tính và thay số của chính mình vào. Hãy dùng công cụ tính lãi kép để xem khoản góp hằng tháng của bạn sẽ thành bao nhiêu sau 10, 20 hay 30 năm, và thử dịch thời điểm bắt đầu sớm lên vài năm để tận mắt thấy khác biệt. Nếu bạn nghiêng về gửi tiết kiệm ngân hàng, công cụ tính tiền tiết kiệm sẽ cho biết số tiền nhận về theo kỳ hạn và lãi suất cụ thể.

Người bắt đầu hôm nay luôn ở thế thuận hơn người bắt đầu vào năm sau. Đó là toàn bộ bài học của lãi kép.

Các con số trong bài chỉ mang tính minh họa; kết quả thực tế phụ thuộc lãi suất và rủi ro của từng kênh. Xem thêm Miễn trừ trách nhiệm.