Cách tính thuế thu nhập cá nhân theo biểu lũy tiến: vì sao “lên bậc thuế” không đáng sợ

Giả sử bạn đang nhận lương 28 triệu đồng và sắp được tăng lên 30 triệu. Đâu đó trong đầu vang lên nỗi lo quen thuộc: "Lên bậc thuế cao hơn, không khéo cầm về còn ít hơn lúc trước." Đây là một trong những hiểu lầm dai dẳng nhất về thuế thu nhập cá nhân, và nó khiến không ít người ngần ngại nhận thêm việc hay thêm thưởng.

Sự thật ngược lại. Tăng lương thì bạn luôn cầm về nhiều hơn. Lý do nằm gọn trong hai chữ từng phần.

Lũy tiến từng phần nghĩa là gì

Biểu thuế thu nhập cá nhân hiện hành chia thu nhập tính thuế hằng tháng thành bảy bậc, thuế suất tăng dần từ 5% lên 35%. Điểm cốt lõi mà nhiều người bỏ qua: mỗi thuế suất chỉ áp cho phần thu nhập rơi vào bậc đó, không áp cho toàn bộ thu nhập của bạn.

Hình dung biểu thuế như những chiếc cốc xếp chồng. Thu nhập của bạn được rót lần lượt: đầy cốc 5% mới tràn sang cốc 10%, đầy cốc đó mới sang 15%. Khi thu nhập tính thuế nhích từ 17 lên 19 triệu, chỉ đúng 1 triệu vượt mốc 18 triệu bị tính 20%. Phần bên dưới vẫn nằm nguyên ở các mức 5%, 10% và 15%. Không hề có chuyện cả khối thu nhập bị kéo lên 20%.

Thuế không đánh trên lương gộp

Sai lầm thứ hai là lấy lương gộp nhân thẳng với thuế suất. Trình tự đúng phải đi qua ba bước trừ trước đã.

1. Trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc phần người lao động đóng: bảo hiểm xã hội 8%, bảo hiểm y tế 1,5% và bảo hiểm thất nghiệp 1%, cộng lại 10,5% trên tiền lương đóng bảo hiểm.
2. Trừ giảm trừ gia cảnh cho bản thân: 11 triệu đồng mỗi tháng. Nếu có người phụ thuộc, trừ thêm 4,4 triệu đồng cho mỗi người. Đây là mức hiện hành và được điều chỉnh theo từng thời kỳ.
3. Phần còn lại mới là thu nhập tính thuế, đem áp vào biểu bảy bậc ở trên.

Thử với một người lương 30 triệu

Lấy trường hợp một nhân viên độc thân, chưa có người phụ thuộc, lương đóng bảo hiểm đúng bằng 30 triệu đồng.

• Bảo hiểm bắt buộc: 30 triệu × 10,5% = 3.150.000đ.
• Thu nhập chịu thuế: 30.000.000 − 3.150.000 = 26.850.000đ.
• Giảm trừ bản thân: 11.000.000đ.
• Thu nhập tính thuế: 26.850.000 − 11.000.000 = 15.850.000đ.

Con số 15,85 triệu này rơi vào bậc 3. Tính từng phần:

• 5 triệu đầu × 5% = 250.000đ.
• Từ 5 đến 10 triệu (5 triệu) × 10% = 500.000đ.
• Từ 10 đến 15,85 triệu (5,85 triệu) × 15% = 877.500đ.

Cộng lại, thuế phải nộp là 1.627.500đ. Sau khi trừ cả bảo hiểm lẫn thuế, người này thực nhận khoảng 25,22 triệu đồng. Thuế chỉ chiếm hơn 5% lương gộp, thấp hơn nhiều so với cảm giác "bị đánh 15%".

Dân kế toán thường dùng cách rút gọn cho nhanh: với bậc 3, thuế bằng 15% × thu nhập tính thuế − 750.000. Thử lại: 15% × 15.850.000 − 750.000 = 1.627.500đ, trùng khớp.

Vậy tăng lương thì mất gì

Giả sử người trên được tăng thêm 2 triệu, lên 32 triệu gộp. Chỉ phần thu nhập tính thuế tăng thêm mới chịu thuế suất của bậc tương ứng, còn nền cũ giữ nguyên. Kết quả là lương thực nhận vẫn tăng, chỉ tăng chậm hơn lương gộp một chút vì có phần đóng thêm thuế và bảo hiểm. Từ chối tăng lương vì sợ thuế là tự làm mình nghèo đi. Điều duy nhất "lên bậc" lấy đi của bạn là một phần nhỏ của khoản tăng thêm, không bao giờ là cả khoản.

Có một người phụ thuộc cũng đổi bức tranh đáng kể: trừ thêm 4,4 triệu khỏi thu nhập tính thuế, số thuế của ví dụ trên sẽ giảm rõ rệt.

Vài khoản không phải cứ nhận là chịu thuế

Không phải mọi đồng bạn nhận từ công ty đều bị tính thuế. Theo quy định, một số khoản như phần tiền ăn giữa ca, công tác phí, hay một vài phụ cấp và trợ cấp trong định mức không tính vào thu nhập chịu thuế. Đây là chi tiết dễ bị bỏ sót khi tự nhẩm, và nó khiến số thuế thực tế thường thấp hơn con số bạn tự áng chừng từ lương gộp. Ngược lại, các khoản thưởng, hoa hồng hay lương tháng thứ mười ba thì có tính. Danh mục cụ thể được quy định chi tiết và có thể thay đổi, nên với khoản tiền lớn, đừng đoán mà hãy tra cứu.

Tự tính cho đúng trường hợp của bạn

Lương thưởng mỗi người mỗi khác: có người thêm phụ cấp không tính thuế, có người nhiều phụ thuộc, có người chạm trần đóng bảo hiểm. Thay vì nhẩm tay, hãy để máy làm phần số học. Bạn có thể dùng công cụ tính thuế thu nhập cá nhân để ra số thuế theo từng bậc, dùng công cụ tính lương gross sang net để biết chính xác tiền về tài khoản, và công cụ tính bảo hiểm xã hội để tách riêng phần bảo hiểm phải đóng.

Với các khoản tiền lớn hoặc trường hợp phức tạp như thu nhập nhiều nơi, quyết toán cuối năm, bạn nên đối chiếu văn bản pháp luật hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế trước khi kết luận. Xem thêm Miễn trừ trách nhiệm.